سکرینینګ
د پښتو معنی:

• غربال کول (د ناروغیو، موادو، یا خلکو د تشخیص لپاره)
• څارنه (د خوندیتوب یا کیفیت لپاره)
• پلټنه (لکه د فلمونو یا میډیا محتوا)

تفصیل:
سکرینینګ د یوې سیسټماتیک پروسې په توګه کارول کیږي چې په هغه کې یو ډله خلک، شیان، یا معلومات د یوې ځانګړې نښې، خطر، یا معیار لپاره ارزیابی کیږي. دا اصطلاح په روغتیا پالنه کې (لکه د سرطان سکرینینګ)، امنیتي چارو کې (لکه د هوايي ډګر سکرینینګ)، او انټرټینمنټ کې (لکه د فلم سکرینینګ) کارول کیږي.

مثالونه:

• روغتیا: "د پښتورګو سرطان لپاره سکرینینګ ډیر مهم دی."
• امنیت: "د ټولو مسافرو سکرینینګ د هوايي ډګر په امنیت کې مرسته کوي."
• میډیا: "د فلم سکرینینګ به سبا په سینما کې ترسره شي."

مترادفونه:

• غربالول
• څارنه
• پلټنه
• آزمایښت

متضادونه:

• بې پروايي
• نادیده اخيستل

لایف سټایل
معنی: ژوندانه، د ژوند طریقه، د ژوند ډول
مثال: هغه د روغ ژوندانه لایف سټایل لري.
ژباړه: هغه د روغ ژوندانه طریقه لري.

environments
انګلیسي: environments
پښتو: چاپېریالونه، چاپېریالونه، محیطونه
بېلګه: Different animals thrive in different environments.
مختلفې ژوې په مختلفو چاپېریالونو کې وده کوي.

by chance
په تصادفي ډول
په اتوپي ډول
په ناڅاپي ډول
په اتفاقي ډول

خپلواني ونه
خپلواني شجره

توضیح:
دا د یوې کورنۍ د ټولو غړو یوه ډیاګرام یا نقشه ده چې د کورنۍ د اړیکو (لکه مور، پلار، اولادونه، نیکونه، او نور خپلوان) ښکاره کوي. دا د نسلونو په ترتیب سره جوړه شوې وي.

مثال:

• زه د خپلې کورنۍ خپلواني ونه جوړه کړې ده.
• هغه د خپل پلار د کورنۍ خپلواني شجره وڅېړله.

جینونه
د جینونو تعریف:
جینونه د ژوندیو موجوداتو (لکه انسانانو، حیواناتو او نباتاتو) په وراثتي موادو (DNA) کې دودیزې واحدونه دي چې د یوې ځانګړې ځانګړتیا یا فعالیت لپاره مسؤل دي. دوی د پروټینونو د جوړولو لارښوونې لري، کوم چې د بدن د جوړښت، فعالیت او تنظم لپاره اړین دي.

د جینونو رول:

• وراثت: جینونه د والدینو څخه اولادونو ته لیږدول کېږي او د ځانګړو صفاتو (لکه د سترګو رنګ، قد، او د ناروغیو احتمال) لامل ګرځي.
• پروټین جوړول: جینونه د DNA په بڼه معلومات لري چې د RNA او وروسته د پروټینونو د سنتېز لپاره کارول کېږي.
• تنظم: جینونه د بدن د ودې، تکامل او بیولوژیکي پروسو د کنټرول لپاره مهم دي.

مثالونه:

• د انسان په جینوم کې شاوخوا ۲۰،۰۰۰ څخه تر ۲۵،۰۰۰ جینونه شتون لري.
• د جینونو بدلونونه (موټیشن) کولی شي ناروغۍ لکه سرطان، ډایابېټس، او قلبي ناروغۍ رامنځته کړي.

په ژبه کې کارول:

• "د هغه د سترګو رنګ د جینونو له امله دی."
• "علماء د نباتاتو جینونه مطالعه کوي ترڅو د کرنې حاصل ډیر کړي."

مربوط اصطلاحات:

• جینوم: د یو موجود ټول وراثتي مواد.
• DNA: د جینونو کیمیاوي جوړښت.
• کروموزوم: د DNA او پروټینونو ساختار چې جینونه لري.

افزوده شوی
معنی: زیات شوی، ډیر شوی، وده موندلې
مثال: د کرنیزو محصولاتو تولید افزایش موندلی دی.
مترادف: زیات شوی، ستر شوی، وده کړی

کينسرونه (Kansarūna)
معنی: د بدن د مختلفو حجرو غیر معمولي وده چې د سرطان ناروغۍ لامل ګرځي.
مثال: د سږو، سينې، او پوستکي کينسرونه ډير عام دي.
متضاد: روغتيا، سلامتي

سرطانونو د زیاتوالي خطر

جینیاتي

معنی:
جینیاتي د "جین" یا "جینټیک" سره اړوند؛ هغه څه چې د جینونو، کوروموزومونو، یا د ارثي ځانګړنو په اړه وي.

مثال:

• د جینیاتي توپیرونو له امله ځینې ناروغۍ له پلار او مور څخه اولاد ته لیږدول کېږي.
• جینیاتي مطالعې وښودل چې دا خاصه ځانګړنه په کورنۍ کې ارثي ده.

مترادف:
وراثتي، ارثي، جیني

متضاد:
اکتسابي، چاپېریالي